Laktacja od pierwszych dni

W pierwszych dniach po porodzie laktacja dopiero się rozkręca. Piersi nie muszą od razu być pełne, a mleko nie pojawia się nagle w dużej ilości. Dopiero skuteczne usuwanie pokarmu z piersi i częste ssanie przez dziecko pomaga w uruchomieniu i utrzymaniu laktacji, ponieważ pobudza wydzielanie prolaktyny i oksytocyny.

Pierwsze godziny mają znaczenie

Jeśli stan mamy i noworodka na to pozwala, po porodzie powinien odbyć się co najmniej 2-godzinny, nieprzerwany kontakt skóra do skóry, najlepiej w ciągu pierwszej godziny życia. W tym czasie dziecko powinno mieć dostęp do piersi. Kontakt ten pomaga dziecku przystosować się do życia poza macicą i sprzyja rozpoczęciu karmienia.

W Polsce zasada ta została rozszerzona także na porody zabiegowe, w tym cięcie cesarskie – kontakt i pierwsze karmienie powinny być umożliwione już na sali operacyjnej lub pooperacyjnej, jeśli jest to bezpieczne.

Czasami jednak konieczność wykonania procedur medycznych może opóźnić pierwsze karmienie. Jeśli nie jest możliwe, nie oznacza to jednak, że laktacja się nie uda. Gdy mama i dziecko muszą zostać rozdzieleni, warto możliwie wcześnie uzyskać pomoc personelu w stymulacji piersi i odciąganiu pokarmu. Ponadto nie każde dziecko od razu zaczyna energicznie ssać – poród może być dla niego dużym wysiłkiem, dlatego czasem potrzebuje więcej czasu i pomocy.

Po 2 godzinach noworodek odpoczywa, często nawet 12 godzin – po tym czasie warto zaproponować dziecku pierś delikatnie je rozbudzając, np. poprzez zmianę pieluchy czy przebranie. Jeśli dziecko rozbudzi się wcześniej – nie czekamy. Od tej pory ważne jest już regularne karmienie, nie rzadziej niż co 3 godziny.

Siara – pierwsze mleko

Pierwszym mlekiem jest siara. Może być żółta, złocista, kremowa lub prawie przezroczysta. Ma gęstą konsystencję wynikającą z dużej koncentracji składników odżywczych i ochronnych i jest jej niewiele. Ale spokojnie, w pierwszych dniach noworodek nie potrzebuje od razu dużych objętości pokarmu, zjeda orientacyjnie kilka ml na karmienie. Dlatego brak uczucia pełnych, twardych piersi w pierwszych dobach nie oznacza braku pokarmu.

Kiedy pojawia się więcej mleka?

Zmiany zachodzą stopniowo – po kilku dniach pokarm z siary zmienia się w mleko przejściowe, a mleko właściwe (dojrzałe) zaczyna się formować od ok. 2. do 3. tygodnia. Jednak wiele kobiet zauważa wyraźną zmianę już około 3.-5. doby: piersi mogą stać się pełniejsze, cięższe lub cieplejsze. Czas tego procesu może jednak różnić się między kobietami.

Co ważne, mleko kobiece nie jest produktem o stałym składzie – zmienia się wraz z czasem trwania laktacji i rozwojem dziecka. W różnych proporcjach zawiera m.in. wodę, tłuszcze, białka, laktozę, witaminy, składniki mineralne oraz substancje wspierające odporność.

Zasada popytu i podaży

Mechanizm wytwarzania pokarmu opiera się przede wszystkim na prostej zasadzie: im częściej i skuteczniej mleko jest usuwane z piersi, tym silniejszy sygnał otrzymuje organizm, by produkować kolejne porcje.

Dlatego w pierwszych tygodniach szczególne znaczenie mają prawidłowe ssanie dziecka i skuteczne usuwanie mleka z piersi. Ssanie pobudza wydzielanie prolaktyny i oksytocyny, a regularne usuwanie mleka pomaga utrzymać jego produkcję. Jeśli pierś przez dłuższy czas pozostaje bardzo pełna, tempo wytwarzania pokarmu może się stopniowo zmniejszać. Gdy dziecko nie może ssać lub nie usuwa mleka wystarczająco skutecznie, potrzebne może być jego odciąganie.

Jak rozpoznać, że mleko wypływa?

Podczas skutecznego karmienia ssanie zwykle staje się wolniejsze i bardziej rytmiczne, a między ruchami żuchwy można zauważyć lub usłyszeć połykanie. Po karmieniu pierś może być też odczuwalnie bardziej miękka.

Nie każda kobieta czuje odruch wypływu mleka jako mrowienie, ciepło czy napięcie piersi. Brak takich odczuć nie oznacza, że mleko nie wypływa.

Silny ból, stres lub napięcie mogą natomiast przejściowo utrudniać działanie odruchu oksytocynowego i sprawić, że mleko wypływa wolniej. Nie oznacza to nagłego zaniku pokarmu – produkcja mleka i jego wypływ to dwa powiązane, ale różne procesy.

A co po cesarskim cięciu?

Po cięciu cesarskim można rozpocząć i utrzymać karmienie piersią. U części kobiet wyraźne zwiększenie ilości mleka może jednak pojawić się nieco później niż po porodzie drogami natury.

Znaczenie mogą mieć m.in. ból po operacji, zmęczenie, trudniejsza pozycja podczas karmienia czy czasowe oddzielenie mamy od dziecka. Dlatego dodatkowe wsparcie w rozpoczęciu karmienia może być tu szczególnie pomocne.

Kiedy warto poprosić o pomoc?

Warto skontaktować się z położną, lekarzem lub specjalistą zajmującym się laktacją, jeśli karmienie powoduje silny lub utrzymujący się ból, dziecko ma trudność z uchwyceniem piersi, jest bardzo senne i trudno je nakarmić albo pojawiają się wątpliwości, czy skutecznie pobiera pokarm.

Ilości mleka nie warto oceniać wyłącznie po wielkości, twardości czy uczuciu pełności piersi. Znacznie ważniejsze są skuteczność karmienia oraz to, jak dziecko rozwija się w kolejnych dniach. Więcej na ten temat znajdziesz w artykule „Jak często karmić?”.

Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Autor: Kidelo Ciąża.